TARİHÇE

Bulanık ilçesi 1927 yılında Muş' un il olması sebebi ile Muş' a bağlı ilçe olmuştur. İlçemiz kuruluş tarihi kesin olarak bilinmemekle beraber ,bulanık ve çevresi tarihi M.Ö. 3000 li yıllara kadar uzanan oldukça eski bir yerleşim alanıdır.M.Ö. 2500-3000 yıllarında Bulanık ve çevresinde NOBİ' ler yaşamış ve bu yörede GOBİN adlı bir kasaba kurmuşlardır, daha sonra bölgeye URARTULAR hakim olmuşlardır. Bilahare 1071 Malazgirt Zaferine kadar bölgede Bizans hakimiyeti yaşanmıştır. Büyük Selçuklu İmparatorluğunun parçalanmasından sonra 1555 yılında Kanuni Sultan Süleyman tarafından Muş' un Akkoyunlular dan alınmasına kadar bölge Akkoyunluların hakimiyeti altında kalmıştır. Bulanık 1884 yılında Muş Sancağına, Bitlis Vilayetine bağlanmıştır.

1927 Yılında Muş'un İl olması İtibarı ile Muş' a bağlı ilçe olmuştur. Bulanık ilçesi 1. Dünya savaşında bir süre Rus işgalinde kalmış, 6 Nisan 1918' de işgalden kurtulmuştur. İlçe merkez nüfusunun 1995 sayımlarında 32400 olduğu, yapılan son sayımda ise (2000 yılı) şu anki nüfusu 41000 olarak belirlenmiştir. İlçe merkezi, Beldeler ve Köylerin toplam nüfusu ise 139000 civarındadır. Bulanık halkının geçim kaynağı bitkisel üretim ve hayvancılıktır. 105.855 hektar tarıma elverişli alanda genellikle buğday, arpa, mercimek, ay çekirdeği, yemlik bitkiler ve son yıllarda artarak devam eden şeker pancarı üretimi yapılmaktadır. Ayrıca bu 105.855 hektar arazinin 700 hektarı yayla (Hayat, Kazım, Orta Yayla) 17.885 hektarı çayır alanı, 24 hektarı Bağ- Bahçe alanı 45 hektarı ihtiyaç dahilinde sebzecilik alanında kullanılmaktadır. Hayvancılık son yıllarda fazla gelişmemiş olup, sığır ve koyun yetiştirilir. Kışları büyük illere sezonluk çalışmalar için gidip gelenlerde mevcuttur. 1950' li yıllardan sonra bölgenin yapısına bağlı olarak gelip buralara yerleşen göçmenler, tamamen olmasa da Bulanık' tan eğitim ve iyi yaşam koşulları nedeniyle göç etmişlerdir. Bir kısmı ise yine Bulanık' ta kalmıştır.

Bulanık 1884 yılında Bitlis vilayeti muş sancağına bağlanmıştır. 1.dünya savaşı sırasında bir süre Rus işgallinde kalan bulanık 06 Nisan 1918 de işgalden kurtulmuştur .1927 yılında Muş’un il olması ile muş iline bağlanmış ve BULANIK adını almıştır.

İlçenin adı ; Urartular döneminde “HORHORİKİ” büyük Selçuklu ve Akkoyonlular döneminde KOP olarak kullanılmış daha sonra da BULANIK olarak değiştirilmiştir.İlçe Muş’un yüzölüçümü ve nüfusu bakımından en büyük ilçesidir.

İlçenin Coğrafi Yapısı

İlçemiz; Muş – Ağrı karayolu üzerinde olup il merkezine 107 km., Ağrı iline 145 km uzaklıktadır. Yüzölçümü 1.706 km2 , deniz seviyesinden yüksekliği 1480 m.dir.

İlçemizin, Doğusunda Malazgirt, batısında Varto, kuzeyinde Erzurum’un Hınıs, güneyinde Bitlis’in Ahlat ilçesi, Muş’un Korkut ilçesi ve güneybatısında da Muş ili yer almaktadır

İlçe merkezine en yakın ilçe Malazgirt ilçesi olup 25 km mesafededir.

Arazi yapısı belli başlı birkaç köy dışında düzgün, engebesiz, yüksek bir plato görünümündedir.

İlçemiz Doğu Anadolu’ya özgün karasal iklim yapısına sahip olup; yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve kar yağışlıdır, yılın en düşük sıcaklık (- 40) derece, en yüksek sıcaklık (+34) dereceyi bulmaktadır.

İlçemizin güneyinde Bilican dağları, kuzeyinde Yakup dağları, batısında is Goli Baba dağları yer almaktadır. Bilican dağlarında bulunan Karaburun tepesi 2754m. Yükseklikte olup ilçemizin en yüksek rakımını oluşturmaktadır.

İlçemizden doğuda Ağrı dağında doğup, ilçemiz Sultanlı köyü, Rüstemgedik beldesi, Yoncalı beldesi, Karaağıl beldesi, Bostancılar Köyü, Doğantepe köyü ve Demirkapı köyü sınırlarını takiben 51 km uzunluğunda bir hat oluşturarak batıda Keban barajına katılan Murat Nehri geçmektedir. Ayrıca yine Murat Nehri üzerinde ilçemiz sınırları Varto ilçesi sınırları arasında Alparslan 1 Barajı inşaatı devam etmektedir.

İlçemizin ismini aldığı rivayet edilen, Bilican dağlarından gelerek kaynak ve kar suları ile beslenen Kazan (Haçlı) Gölü; İlçemizin güneyinde ilçe merkezine 7 km. uzaklıkta, 24 km2 bir alana sahip olup, ortalama derinliği 15 metreyi bulmaktadır. Bu gölden çıkıp ilçemiz sınırları içerisinden geçerek Yoncalı beldesinde Murat Nehrine karışan Körsu Deresi yer almaktadır. Yine ilçemiz Yemişen Beldesi sınırlarında Doğup Dokuzpınar sınırları içerisinde Murat Nehrine karışan Liz çayı ile Erzurum ili Hınıs ilçesi sınırlarında doğup ilçemiz Sarıpınar beldesi ve Adıvar köyü arasında Murat Nehrine karışan Hınıs çayı yer almaktadır.

İlçemizde Karasal iklim hüküm sürdüğünden, bitki örtüsü yok denecek kadar azdır. Kısmen bazı yüksek kesimlerde kısa bodur meşe ağaçlarına rastlanılmaktadır.

İlçemizde Yakupağa Dağlarında; Atoma, Kekeli, Daşin ve yakupağa yaylaları, Bilican Dağlarında; Duman, Hayat, Orta ve kazım yaylası, Goli Baba Dağlarında; Alikürek, Koyunağılı, Kanibule yaylaları mevcuttur.

İlçenin Coğrafi Yapısı

İlçemiz; Muş – Ağrı karayolu üzerinde olup il merkezine 107 km., Ağrı iline 145 km uzaklıktadır. Yüzölçümü 1.706 km2 , deniz seviyesinden yüksekliği 1480 m.dir.

İlçemizin, Doğusunda Malazgirt, batısında Varto, kuzeyinde Erzurum’un Hınıs, güneyinde Bitlis’in Ahlat ilçesi, Muş’un Korkut ilçesi ve güneybatısında da Muş ili yer almaktadır

İlçe merkezine en yakın ilçe Malazgirt ilçesi olup 25 km mesafededir.

Arazi yapısı belli başlı birkaç köy dışında düzgün, engebesiz, yüksek bir plato görünümündedir.

İlçemiz Doğu Anadolu’ya özgün karasal iklim yapısına sahip olup; yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve kar yağışlıdır, yılın en düşük sıcaklık (- 40) derece, en yüksek sıcaklık (+34) dereceyi bulmaktadır.

İlçemizin güneyinde Bilican dağları, kuzeyinde Yakup dağları, batısında is Goli Baba dağları yer almaktadır. Bilican dağlarında bulunan Karaburun tepesi 2754m. Yükseklikte olup ilçemizin en yüksek rakımını oluşturmaktadır.

İlçemizden doğuda Ağrı dağında doğup, ilçemiz Sultanlı köyü, Rüstemgedik beldesi, Yoncalı beldesi, Karaağıl beldesi, Bostancılar Köyü, Doğantepe köyü ve Demirkapı köyü sınırlarını takiben 51 km uzunluğunda bir hat oluşturarak batıda Keban barajına katılan Murat Nehri geçmektedir. Ayrıca yine Murat Nehri üzerinde ilçemiz sınırları Varto ilçesi sınırları arasında Alparslan 1 Barajı inşaatı devam etmektedir.

İlçemizin ismini aldığı rivayet edilen, Bilican dağlarından gelerek kaynak ve kar suları ile beslenen Kazan (Haçlı) Gölü; İlçemizin güneyinde ilçe merkezine 7 km. uzaklıkta, 24 km2 bir alana sahip olup, ortalama derinliği 15 metreyi bulmaktadır. Bu gölden çıkıp ilçemiz sınırları içerisinden geçerek Yoncalı beldesinde Murat Nehrine karışan Körsu Deresi yer almaktadır. Yine ilçemiz Yemişen Beldesi sınırlarında Doğup Dokuzpınar sınırları içerisinde Murat Nehrine karışan Liz çayı ile Erzurum ili Hınıs ilçesi sınırlarında doğup ilçemiz Sarıpınar beldesi ve Adıvar köyü arasında Murat Nehrine karışan Hınıs çayı yer almaktadır.

İlçemizde Karasal iklim hüküm sürdüğünden, bitki örtüsü yok denecek kadar azdır. Kısmen bazı yüksek kesimlerde kısa bodur meşe ağaçlarına rastlanılmaktadır.

İlçemizde Yakupağa Dağlarında; Atoma, Kekeli, Daşin ve yakupağa yaylaları, Bilican Dağlarında; Duman, Hayat, Orta ve kazım yaylası, Goli Baba Dağlarında; Alikürek, Koyunağılı, Kanibule yaylaları mevcuttur.

İdari Durum

Bulanık ilçesi Muş İline bağlı idari bir birim olup, 1927 yılında ilçe teşkilatı kurulmuştur. İlçemizde biri merkezde ve dokuz tanesi de beldelerde olmak üzere toplam 10 adet Belediye teşkilatı bulunmaktadır. Belediyeler ve bağlı mahalleleri şunlardır;

1. Bulanık Belediyesi :

Bahçelievler mah.

Cumhuriyet mah.,

Güllüova mah.,

İnönü mah.,

Kültür mah.,

Mescitli mah.,

Şehitlik mah.,

Yeni mah.

Zafer mah.

2. Erentepe Belediyesi :

Fatih mah.

Gazi mah.

Kale mah.

Bulanık’a Göç Yoluyla İlk Gelenler (Ahıska'dan)

Alıyarların Mehat, Avdulehet, Şiye Namaz, Fahralı Kurban, Kardeşi Ramazan Efendi, Aballislerin Şerif, Ajdaha Oruç, Beho Seyfettin, Bodo Elbeyi, Bilico, Bijnenin Oğlu Avdullah. Bala Kişi, Bolu Doğan, Bahşi Doğan, Gotur Heydar, Çolak İlyas, Çopur Meclis, Çopur Osman, Cıbıl Mustafa, Cello Gülmemet, Çırığ Mehemmet, Cemal Ağa, Celil Ağa, Deli Bayram,Dodağ Ahmet, Deli Ali, Dünya Malı, Dursungillerin Hasan, Uyduran Uruşan, Fahralı Resül, Gındo Yusuf, Hıngir Hümmet, Gandı Kahraman, Garga Musa, Göygöz Zabit, Hüngülüm Müsellim, Heydar Ağa, Hası Lele, Kör Avradınoğlu Şahvelet, Ağalığın Muhyettin, Keçel Kurban, Kaşka Kerem, Kolo Bayram, Hırpo Mehemmet, Kırkdiş Hemit, Kör Avdulah, Kör Hasan, Lala Cemal, Lal Paşa, Mızraf Dayı, Mütü Köroğolu, Nofil Ergin, Methi Dayı, Osman Doğan, Sofu İsmmeyil, Pirmemmetli Muhter Dede, Pirmemmetli Mustafa, Pişik Mehemmet, Padarların Mehralı, Bayramoğulları, Daşdemir, Siloların Hüseyin, Şahvelet Balkaya, Samet Kemaloğlu, Hasanhan Kemaloğlu, Tırtat Ayvaz, Tırıştıların Şenlik Topal Sefer Aslan, Tırıştıların Hüseyin, Ruşen Efendi, Yetim Oruç, Zağar Alosman, Hallağa Dayı, Veli Ucucu, Feyzullah Ağa, Emir Üstündağ, Deli Heydar. Kar Hamza, Kör Cefer, Yunus Karakoyun, Zekar Oruç, İmir Namaz, İlyas Ergin, Yahya Kemaloğlu, Hefselim Dayı, Çığ Çığı Abo, Şirin Dayı. Işıklardan Behram Ve Kazim Isıklar, Ali Özdemir, Köşeli Bey Altındiş Hoca, Ağakur, Aşık Namaz, Nezenin Oğlu Ahmet, Aldı Yedi, Reşit Dayı, Kar Kamil, Aşık İsa, Bender Dayı, Bedir Dayı, Dambatlı Reşit, Havetli Bayram, Havetli, Esbender, Kara Dayı, Guzik İrfan, Çakır Memet, Cihanşah Dayı, Deli Turp, Degirmenci Sefo, Deli Mirze, Dırdır Abo, Dişci Daştan, Daşo Dayı, Deli Sümbül, Dambatlı İbo, Dındıla Kemal Götü Kırık Mustafa, Güneşdada,Daştan Dayı, Co Mustafa, Hırtızcı Mecit, Kaleyci Hacı , Keçel Ali, Marta Mevlüt Murtugo Nuro, Murteza Bahceci, Marangoz Sefo, Nalbant Selver, Mezin Kemal, Nihat Güven, Hokka İstil Abo, Oalı Bender, Otalı Kasım, Özer Dayı,Ölü Kurban, Posoflu Şefket, Puro Bayram, Reşit Dayı, Şahvelet Batu, Şefket Dada, Sedo Dayı, Şıh Memet, Tezatar Sülleyman , Tat İskender, Topal Mansur,Tat Ahmet, Topal Yusuf, Karslı Memet, Uğurlu Hoca, Topal Semet, Tat Kahraman, Uç Dodağ Kerem, Uzun İsmayil, Uzun Celal, Yeke Tuman, Yeke İsmeyil , Zurnacı Vacip, Berber Şahin, Belyöz Kurban, Tunç Kıranlar, Cincavatlar, Fırıncı Mustafa, Fırıncı Ali Dayı Fofo Seyfettin, Terekeme Yusuf, Kemo Dayı, Battalların Methi, Zabıta Seyfi Doğanay, Tenekeci Abbas, Bekir Dayı, Berber Hümmet, Berber Rüstem, , Turuncu Ailesi, Dambatlı Aslan, Bahar Dayı, Niyazı Dayı, Ali Dayı, Abdulkadir Dayı, , Ahıskadan Aşoro Bölgesinden Balıkçılar

Bulanık’ın İlk Yerlileri

Davut Ağa, Terzi Hemit, Çihanşahgiller, Hasan Goranlı Medet, Hüsnü Bey, Tayfur Bağrıyanık, Mehe Dayı, Şahap Dayı, Abdurrahman Korukluoğlu, Fakı Salihler, İzzet Efendi, Emin Efendi, Şiko Dayı, Bayram Efendi, Mehmet Emin Sağlam, Abdulbari Zırhlı, Hüsnü Dayı, Emer Ağa, Abdulbarı Bayraktar, Terzi Saitgiller, Nadır Tohumcu, Danışmanlar, Ferit Danışman, Molla Halil, Gollo Hacı, Bapir Dayı,

Sonradan Bulanık’a Yerleşenler

Neso Dayı,Tat Hüseyin, Tat Kazım, Tat Memmet Ali, Deli Hacı, Bicem Hemit, Aslan Paşa, Batal Gökdağ, Gale Torun, Mütü Turanlı, Kör Kasım, Olo Serdar, Samet Gökdağ, Serdar Otalı, Teymur Antiç, Battalların Heşim, Şavgu Muallim, Resul Çelikel, Avdullah Yüce, Gardiyan Dursun, Fethi Yardımcı, Hacı Barangil, Emin Çeşitli, Refik Kaleli Ve Kaleliler, Murat Efendioğlu Ve Kardeşleri, Rahmi Bey, Seyya Memuru, Tavşan Mazhar, Tahsildar Ali, Cezayir Yolcular, Bitlisli Aves, İbrahim Kuşhanlar, Hacı Medenigiller, Aliziverller, , İsmail Kuşhan, Hacı Kadriler, Hacı Hüseyin Giller, Hacı Cemal, Uzun İsmayil, Kürt Yusuf, Laz Yusuf, Laz Mahmut,, Ali Akyıldız,Laz Mustafa, Laz Embiyeler,Genç Doğmuşlar Elli Beş Nüsrretin Babası,Şavşat Göçmenleri,İbrahim ALAGÖZ, Topal Müfit,Tezi Helim ve Kardeşleri, Hasan Kaleli Ahmet Dayı, Kemalettin Barlas,Bitlisli İbrahim,Siirtli Mızbahgiller, Laz Şükrü, Laz Nihat,Hacı Hasangiller,Emin Yetkiner,Teyip Karakişi,


 

ŞAVŞATLI YURTTAŞLARIMIZ VE GÖÇ NEDENLERİ

1950 ve 1957 tarihlerini kapsayan süreçte bu yurttaşlarımız bulundukları yörenin ormanlık alanlarını kapsaması ve ekili arazilerin dar olması nedeniyle, istemeyerek Türkiye’nin Artvin ili Şavşat ilçesinden Muş iline bağlı Bulanık ve Malazgirt ilçelerine zorunlu göç etmişlerdir. Bunlardan Hacı Nevzat Kara, Mehmet Gümüş Kars ili Digor ilçesi Zibni köyünden 1948 yılında Mescitli şimdiki adıyla İnönü mahallesine gelmişler. Şavşatlılar, 1950’li yıllarda dönemin siyasal parti Milletvekillerinden Zihni Ural ‘ın teşvikleriyle ekim için tarla, çayır vaatlerinde bulunularak göçe teşvik edilmişlerdir. Sonrasında ikametgâh yerleri belirlenmiş ve göç başlamıştır. 1954 yılından 1956 yılına kadar 100 hane Bulanık’a gelmiştir. Bunların 88 hanesi ilçe merkezine,12 hanesi Mescitliye yerleşmişlerdir. 50 hanede Malazgirt ilçesine, Muş merkeze bağlı Akçan köyüne yerleşmiş olsa da onların sayısı hakkında bir bilgi notuna rastlanılmamıştır, böylece göç başlamıştır.

Artvin ilinin okuma ve yazma oranının yüksek oluşu nedeniyle Şavşatlı vatandaşlarımız içinde eğitim önem arz etmektedir. Göç eden Şavşatlı yurttaşlarımızın, okuryazar olmaları için gerekli gayretleri göstermekte tereddüt etmeyen Şavşat’tan Bulanık ilçesine tayin edilen genç öğretmenimiz Sayın Şemşettin Tokdemir’in büyük çaba ve uğraşıları sonucu Şavşat mahallesi gençleri okula kavuşmuş olur. Onun girişimleriyle 8 yıllık eğitim veren bu günkü Cumhuriyet Mahallesindeki Süleyman Paşa ilköğretim okulu yapılmış oluyor.(Sayın Hocamızı bu gayretleri nedeniyle kutluyorum). Kendisine bu süreçte Halim Güneri yardımcı olmuştur.

Eğitim alanında Şemsettin Tokdemir, Gazi Mustafa Güneri,  Nahit Güneri, Mikail Akdemir, Bayram Akdemir, Kenan Sancar,  Nejdet Akdemir,  İdris Güneri, Mükrim Göğercin uzun yıllar unutulmaz hizmetler vermiş ve İmdat Alagöz, Şentürk Güneri, Öztürk Güneri ve Mevlüt Ağırbaş gibi çeşitli görevlerde bulunmuş yurttaşlarımızı yetiştirmişlerdir. Bulanık halkı bu katkıları nedeniyle onları unutmayacaktır.

1954 yılında göç eden değerli büyüklerimizden Mevlüt Güneri (Mevlüt Çavuş ) uzun yıllar Cumhuriyet Mahallesi muhtarlığı görevlerinde bulunmuş bu görevi başarıyla yapmıştır, bunu yaparken Sayın Tokdemir hocamıza gerekli destekleri esirgememiştir. Ve yine Sayın İsrail Göğercin (Usta), Mustafa Uzun (Terzi) ve Behçet Ağırbaş Hocanın katkılarıyla çeşmeler, cami, okul ve yaylalara içme suyu kazandırmışlardır. Sayın Cevat Alagöz’ü, İsrail Göğercin’i, Behçet Ağırbaş’ı, Mustafa Uzun’u, Mithat Küçük’ü İbrahim Alagöz’ü katkı ve başarılı çalışmaları nedeniyle kutluyor yaşayanlara uzun ömürler, ölenlere rahmet diliyoruz.

                ŞAVŞATLI İNSANIMIZIN BULANIĞIMIZA KATKILARI

Bulanık insanıyla uyumda gecikmeyen bu insanlarımız kendi kültürel ve sanatsal katkılarını bizlerle paylaşmışlar, bizlere çok şeyler vermişler, bizlerden de sanatsal ve kültürel değerleri almışlardır. Bu da kaynaşmamızın ve hoşgörümüzün yaşamasına önemli katkıları sağlamıştır.

Bunlardan Mustafa Uzun, Halim Güneri, Yaşar Aydın, Cemal Algöz Suat Çoşkun terzilik sanatını, Yaşar Bilir ise ilk defa bulanıkta kuru temizleme atölyesini açmıştır.

Bulanık’ta mısır üretimi ilk kez, Şavşatlılar tarafından yapılmış ve başarıyla ilçemize ekonomik yönden önemli bir katkı sağlanmıştır; bunu bağ bahçe ve pancar üretimi izlemiştir.

Tarımda hasat sonrası samanı buğdaydan ayırmak içi kullanılan potos makinelerinin kolla çevrilmesinin zor olduğunu gören Asim Göğercin motor gücüyle saman savuran tığ makinesi geliştirerek Bulanığa yenilik getirmiştir ve yine su motorundan odun kesme hızarı geliştirerek halkın hizmetine sunulmuştur.

Şavşatlılar şu an hizmet veren un fabrikaların geliştirmişlerdir. Kemal Sancar ve abisi Bilal Sancar’ı katkılarından dolayı onları kutluyorum.

Şavşatlı olur da yeşillik olmaz mı? Bulanık bir zamanlar ağaç ve bahçelerden yoksundu. Güllüovadan budanarak getirilen ağaçların sulama işlerinde kolaylık sağlaması için İsrafil Ustamız (GÖĞERCİN), su kuyusundan su çekmek için kuyuya atılan zincir üzerine pul dediğimiz yuvarlak halkaları dizerek, bunları bir su borusu içerisinden geçirip o zinciri bir makarayla çevirerek kuyudan su çekmeyi başarmıştır. Böylece çeşme ve kuyulardan kovalarla su taşıma derdinden kurtulmuşlardır. Kendisine rahmet diliyoruz. Böylece Bulanık’ın yeşil dokusu bu insanlarımız tarafından güzel bir doğa harikası durumuna gelmiştir.

NOT: Listede unutulup, belirtilmemiş isimler varsa şimdiden özür diler, affınıza sığınırız.





Gökhan Güney